Hoge Andjoen
De Hoge Andjoen is ene typisch voorbeeld van een neerhof/motte-kerk combinatie. Op de ene verhoging of motte werd het hof gebouwd, en op de andere omwalling werd de relieuze functie ingevuld. Hier zie je nog steeds de Sint-Maartenskerk op deze plaats staan. De motte zelf ligt een twintigtal meter verder.
Auteur: Dromos
Meer informatie
Landschapselement

Couchezmolen
De Couchezmolen, ook wel de witte molen genoemd vanwege z'n witgekalkte romp, is een stenen windmolen in Zarren, een deelgemeente van de Belgische gemeente Kortemark. Met een lengte van 25,5m behoort hij tot de grootste stenen molens van België.
Meer informatie over deze molen vind u op Molencho's, het Belgisch Molenbestand
Auteur: sLesage
Meer informatie
Molen

Kruisstraatmolen
Deze houten molen uit 1773 staat op vier ingebouwde, bakstenen teerlingen. Hij werd in 1921 overgebracht uit Torhout. Hij is speciaal om twee redenen: het is een 'driezoldermolen', wat betekent dat er een extra zolder, de 'hel', werd voorzien onder de graanzolder. Daar werd het meel tot bloem gemalen. Bovendien was dit de eerste molen in België met wieken (vlucht 25 meter), voorzien van het zogenaamde 'systeem van Brussel'. Deze molen werd uitgebaat tot 1975. De molen- ook wel Berghes molen genoemd, naar de molenaarsfamilie Vandenberghe- is eigendom van de gemeente Kortemark en beschermd sinds 14 april 1944.
Auteur: Vl. Toeristisch bezienswaardigheden
Meer informatie
Molen

Koutermolen
De Koutermolen, een graanmolen, is gelegen op een kouter, een verweerde binnenduin. De molen dateert van 1434 en is daarmee beslist de oudste molen van de gemeente, hoewel de oudste datumaanduiding in de molens zelf slechts 1789 aangeeft. Het is een standaardmolen wat betekent: een houten molenkast op een stelling met een verticale spil. De fokwieken hebben een vlucht van 24 meter. De molen heeft naast de rol van graanmolen ook het verleden van een olieslagerij. De molen is beschermd sinds 1944.
Auteur: Vl. Toeristisch bezienswaardigheden
Molen

Couchezmolen - Molenmuseum
Deze bakstenen stellingmolen is een kanjer in zijn soort: 25 m hoog tot in de nok en daarmee de hoogste molen van België. Er zijn niet minder dan 7 zolders. De molen werd gebouwd in 1870 en is beschermd sinds 1944. Tegen de buitenmuren staat een onderligger die nog van de eertijds, op de benedenverdieping gebruikte oliemolen stamt. In 1914 werd de molen onder toezicht van de Duitse militairen uitgebaat. Tijdens de bevrijding in 1918 bleef de molen praktisch ongedeerd wat hoogst uitzonderlijk was temeer daar 13 andere molens in de periode werden vernield. Vreemd genoeg waren het de Duitsers die deze molen in 1944 klasseerden. Na de oorlog werd de molen uitsluitend als graanmolen gebruikt tot in 1949. In 1997 kwam de aftakelende molen in erfpacht van de gemeente Kortemark, met de bedoeling hem grondig te restaureren. De molen herbergt het 'Groot-Kortemarkse' molenmuseum, waar je uitgebreide toelichting kan vinden over de bestaande en verdwenen molens uit Kortemark. En natuurlijk wordt heel het proces 'van graan tot meel' er haarfijn uitgelegd.
Auteur: Vl. Toeristisch bezienswaardigheden
Museum

Archeologisch Site Museum
Dit museum biedt een overzicht van alle archeologische vondsten in Kortemark van de Bronstijd tot de Middeleeuwen. De collectie van het museum is opgebouwd rond 4 thema's: muntschat van Werken, Hoge Andjoen motte, grafheuvels uit de Bronstijd en abdij Hemelsdale. Er zijn smartphones beschikbaar die kinderen en families de mogelijkheid geven om het museum op een interactieve manier te ontdekken. Met een aantal vragen word je op een leuke manier doorheen het museum geleid en krijg je nadien een archeologendiploma.
Museum

Kruisstraatmolen
Standaardmolen uit 1773 van het type driezolder, wat betekent dat er een extra zolder; de ‘hel’ werd voorzien onder de graanzolder, waar het meel tot bloem werd gemalen. De molen werd in 1921 overgebracht uit Torhout. De molen werd uitgebaat tot 1975. De molen – ook wel Berghe’s molen genoemd naar de molenaarsfamilie Vandenberghe - is eigendom van de gemeente Kortemark en is beschermd sinds 14 april 1944. Extra informatie: -Individuele rondleiding -Kindvriendelijk -Geschikt voor jongeren tussen de 12 en 16 jaar Contactgegevens: - Kruisstraatmolen - Steenstraat, 8610 Werken - Tel: +32 51 57 01 00 - E-Mail: toerisme@kortemark.be - Web: www.kortemark.be - Bezoek: Minstens elke 2de zondag van april t/m sept Groepen op afspraak. Op molendagen de hele dag. Meer info bij dienst Toerisme Kortemark T : 0476 21 44 36 toerisme@kortemark.be

Station Sint-Jozef
Station Sint-Jozef is een voormalig station aan Spoorlijn 63 in het gehucht Sint-Jozef van de gemeente Hooglede. Deze enkele spoorlijn werd in 2003 opgebroken, het stationsgebouw is nu een woning.
In 1871 werd de spoorlijn Torhout-Ieper aangelegd. De treinen stopten aanvankelijk niet in Sint-Jozef, maar daar kwam in 1885 verandering in. In 1914 werd er een stationsgebouw opgericht. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was het station een belangrijke schakel in de Duitse Flandernstellung I. Het deed dienst als bevoorradings- en verzorgingscentrum met opslagplaats.
Auteur: Wikipedia
Treinstation

Samenstel van lage arbeidershuizen
Kapoenstraat nrs. 16-18. Samenstel van lage arbeidershuizen, naar verluidt "Vermanders Reke" genoemd. Rechter zijgevel met datering "1904". Spiegelbeeldschema van telkens drie traveeën + een staltravee. Verankerde, donkerrode baksteenbouw onder doorlopend zadeldak (rode mechanische pannen). In rechter zijgevel, datering "1904" in omkadering, weergegeven door licht uitstekende bakstenen. Licht getoogde muuropeningen onder strek, nr. 16 met bewaarde ramen met T-indeling en strokendeur voor stalling. Tegen rechter zijgevel van nr. 16, laag roodbakstenen volume van één travee onder lessenaarsdak (golfplaten). Rechthoekige poortopening onder I-profiel. Informatie Dhr. Jos Demaree.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
Huis

Kleine hoeve
Hillebosstraat nr. 2. Kleine hoeve met architecturale kenmerken uit de wederopbouwperiode van de jaren 1920. L-vormige opstelling van de losse bestanddelen. De site met losse bestanddelen is als dusdanig reeds aangeduid op het primitief kadasterplan (ca. 1828, eigenaar is dan de weduwe Henricus Vantomme, landbouwster te Kortemark). Het huis is dan een tweewoonst, er is ook nog een ander huisje. Er is tevens een schuur en een boomgaard. Bij de mutatie van 1860 wordt de tweewoonst verenigd tot één huis. De mutatie van 1941 (eigendom familie C. Eeckhout-Baert) geeft vermoedelijk de toestand bij de wederopbouw na de Eerste Wereldoorlog weer: gewijzigde inplanting van de schuur en kleine uitbreiding van het huis met aanbouw onder lessenaarsdak, omgevend weiland. Ten noorden van het erf, huis vermoedelijk herbouwd in de wederopbouwperiode. Verankerde rode baksteenbouw onder zadeldak (mechanische pannen). Zijgevels met aandaken en vlechtingen. Erfgevel: gewijzigde rechthoekige muuropeningen onder korfbogige ontlastingsboog, rondboogdeur in een omlijsting van gesmoorde steentjes. In zijgevel en achterzijde (opkamervenster), bewaarde rechthoekige muuropening onder ontlastingsboog; bewaard houtwerk van kozijnvensters met schuiframen met grote roedeverdeling. KADASTERARCHIEF WEST-VLAANDEREN, 207: Mutatieschetsen, Kortemark, 1860/129, 1941/116.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
POI

Villa
Nr. 22. Art-decogetinte villa, naar verluidt in 1936 of 1937 gebouwd i.o.v. dokter. Voortuintje met geometrisch gietijzeren hekwerk. Dubbelhuis op grondplan met verspringende partijen onder een complex dakenspel met snijdende schild- en zadeldaken (mechanische pannen), geaccentueerd door zware doorlopende kroonlijst en de schoorstenen. Donkere sierbaksteen met strekse metselwerkverbanden; arduin voor sokkel, simili-steen voor lateien en banden. Rechth. muuropeningen in geprofileerde omlijsting. Voorgevel: centrale deur onder achthoekig venstertje, geflankeerd door driezijdige l.hoekerker en halfronde r.hoekpartij onder plat dak. L.zijgevel: centraal risaliet met overhoekse bow window, oplopend in tuitgevel; groot r.traplicht met afgeschuinde bovenhoeken. Behouden houtwerk; glas-in-lood, bij traplicht met ingewerkte wapenschilden.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
Herenwoonst

Boerenarbeidershuis
Nr. 55/ Ieperstraat. Laag boerenarbeidershuis uit de jaren 1920, met achtergelegen haakse stalling. Huis met voorgevel aan de straat; drie trav. + twee nieuwe r.trav. van 1951 onder gebogen pannen zadeldak (n // straat). Oorspronkelijke rechth. vensters, verdiept in korfboognis o.m. met decoratief metselverband; nieuwe vensters onder betonnen latei. Rondboogdeur met vernieuwd bovenlicht in de tweede trav.; voorts behouden houtwerk o.m. drielicht. L.zijgeveltop: getoogd venstertje en heiligennis in omlijsting van gesinterde baksteen. Achtergelegen stalling onder zadeldak (n // Ieperstraat), oorspronkelijk vrijstaand doch recent d.m.v. muur met het huis verbonden. Referentie(s) Bouwaanvragen ex-Staden, nr. 92.
Huis

Kapel toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Troost
Handzamestraat z.nr./ Spondestraat. Kapel toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Troost. De kapel is vermoedelijk gebouwd door Pieter Joannes Pattyn (1794-1864), geneesheer te Handzame. Enerzijds is het een gedachteniskapel voor de voorouders van de familie Pattyn (cf. gedenkplaten). Anderzijds wordt er gebeden om bijstand bij ziekten en rampen, in het bijzonder dient men er tegen 'nagelkoppen' of pijnlijke zweren. Tijdens het bidden werpt men een handvol nagels door het hekwerk voor het Mariabeeld. Weergave op het primitief kadasterplan (ca. 1829) als "capelle en cruys" deel uitmakend van de achterliggende hoeve, eigendom van de Handzaamse rentenier Bossuyt. Het kruis bij de kapel is niet bewaard. Bij een kadastermutatie van 1903 verandert de kapel van oriëntatie en wordt ze mogelijk heropgebouwd. Op ongedateerde foto afgebeeld met gewit parement en siermetselwerk in cirkelvorm boven de deur. Rode baksteenbouw met gebruik van bruine baksteen voor de plint. Puntgevel onder zadeldak (bitumenleien). Betonnen dekstenen en centraal een betonnen kruis. Spitsbogige deuropening in een vlakke witstenen en blauwhardstenen omlijsting met negblokken en voorzien van een druiplijst. Behouden dubbele deur met smeedijzeren grille. Daarboven een cirkelvormige oculus in een roodbakstenen omlijsting met een vernieuwd glas-in-loodraam. Interieur met witgeschilderd houten spitstongewelf, bepleisterde wanden met baksteenimitatiebeschildering waarin twee blauwhardstenen gedenkstenen zijn ingewerkt. Altaar met polychroom Mariabeeld op houten sokkel in een vlakke beeldnis waarrond neogotische muurschildering. Afgesloten door een smeedijzeren hekwerk met ingewerkte kandelaars. Aan beide wanden een blauwhardstenen gedenkplaat ter nagedachtenis van de voorouders van de familie Pattyn. KADASTERARCHIEF WEST-VLAANDEREN, 207: Mutatieschetsen, Handzame, 1903/10. LOWIE M., Handzame 1801-1976 dit was onze gemeente, Aartrijke, 1994, p. 70 (iconografie). Monument en Tijd. Open Monumentendag Vlaanderen 10/09/2000, Kortemark, 2000 (Brochure), s.p.
POI

Wullepitmolen
Landelijk gelegen houten staakmolen op gesloten voet op een molenmote of 'berg'. Omgeving aangelegd met kastanjehouten omheining, gekasseide paden en grasperk. Beschermd als monument vastgelegd bij K.B. van 13/06/1973 (ministeriële goedkeuring tot bescherming in 1943). Op de site bevindt zich reeds ca. 1639 een molen. De huidige is in 1923 uit Zerkegem (Jabbeke) overgebracht en dateert van ca. 1623. Geschiedenis van de site. 1561-1571: op de kaart van het Brugse Vrije door Pieter Pourbus, gekopieerd door Pieter Claeissens (1601) wordt te Zarren nog geen molen weergegeven. De dichtste molens zijn die van Werken en Amersvelde (Handzame). In 1639, eerste vermelding van een korenwindmolen te Zarren. Midden 17de-eeuw: eerste afbeelding van de huidige molensite met "Lindemolen" op een "figuratieve caerte" in de ommeloper van ca. 1639-1645, getekend door landmeter Louis de Bersacques. In de periode 1704-1805 wordt de molen uitgebaat door verschillende opeenvolgende molenaarsfamilies. 1770-1778: weergave van de molen op de Ferrariskaart. 1805: molenaar Pieter Wullepitte, verantwoordelijk voor de naamsverandering van "Lindemolen" naar "Wullepitmolen", neemt de uitbating over. Vermelding van een "rossekot" of rosmolen bij de molen. In 1817 wordt Pieter eigenaar van de wind- en rosmolen. De windmolen zal tot 1971 binnen deze familie blijven. In 1838 wordt voor het eerst melding gemaakt van een bijhorend woonhuis: "koorn-wyndmolen met rossekot en woonhuys". Tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt de molen zowel bediend door de molenaar als door Duitse soldaten ingekwartierd op het molenaarshof (Molenstraat nr. 30, cf. straatinleiding). In het najaar van 1917 wordt de molen totaal vernield door oorlogsgeweld. De molen is immers nog te zien op luchtfoto's van midden 1917, en niet meer op die van januari 1918 (enkel nog de teerlingen). De vernietiging houdt verband met de derde slag om Ieper (juli tot november 1917). 1923: (her)oprichting van een houten staakmolen overgebracht uit Zerkegem (Jabbeke). Deze z.g. "Verbrugghes molen" of "Hoge Dijk molen" dateert van ca. 1623 en is ca. 1850 op een torenkot geplaatst. Te Zarren wordt de molen echter op ommetselde, bakstenen teerlingen herbouwd. Ca. 1918: bouw van een maalderij met dieselmotor. Deze in 1984 door storm ingestorte maalderij was een éénlagig gebouw onder pannen zadeldak met een centrale rechthoekige poortdoorrit, geflankeerd door segmentbogige vensteropeningen. 1949: definitieve stillegging van de molen en begin van het geleidelijk verval. 1971: aankoop van de molen door de toenmalige gemeente Zarren-Werken. De lekkende molenkap wordt afgedekt. 1973: bescherming als monument. In 1982 worden dringende instandhoudingswerken uitgevoerd door molenbouwers Peel (Gistel): verwijderen van de restanten van de halfverdekkerde wieken (gebroken roede), het onderschoren en dichtmaken van de molenkast. 1984: instorting van maalderijgebouw na ernstige stormschade. 1991: dichting van de molen met roofingplaten door de pas opgerichte vereniging "Wullepitmolen VZW". 1994: verkoop van de molen aan de provincie West-Vlaanderen op vraag van de "Wullepitmolen VZW". 1996-2000: maalvaardige restauratie van de molen door molenbouwers Peel (Gistel). Beschrijving. Houten staakmolen op gesloten voet op een molenmote. Molenvoet met staak, streekbladen en kruisplaten op vier hoge bakstenen teerlingen waarrond een ronde bakstenen muur voorzien van een met eiken schalies bedekt dak. "Teerlingkot" opengewerkt met twee rondboogdeuropeningen en twee rondboogvensters. Houtwerk naar oud model. Vloer met geïncorporeerde oude Franse molensteen. Tevens oude Franse molensteen buiten tegen het "teerlingkot". Molenkast en trap in eiken constructie. De staak van ca. 1623 (Zerkegem) is onderaan afgewerkt met voluutvormig sculpteerwerk. De doorboring van de staak wijst op de ombouwing van de molen ca. 1850 op zijn oorspronkelijke locatie (Zerkegem) tot een oliemolen op torenkot. De windweeg en de mansardekap zijn bedekt met gekloven eiken schalies, de zij- en voorwegen met een vertikale beplanking (oregon) met ronde kijkgaten. Koperen windvaan in de vorm van leeuw met banier. Vlaams gevlucht van 24 meter, met windplanken.
Windmolen (Nieuw)

Pastorie
Nr. 11. Vrijstaande pastorie/ dekenij van begin jaren 1920 n.o.v. T. Nolf (Torhout), ter vervanging van de verwoeste omwalde pastorie die meer achterin lag, cf. kaart (1609) en de Atlas der Buurtwegen (ca. 1843) of "Kleine Wankaarde". Dubbelhuis in voortuintje afgezet d.m.v. recenter muurtje met buisleuningen; vijf trav. en twee bouwl. onder pannen zadeldak (n // straat). Verwerking in de opbouw van elementen ontleend aan de regionale baksteenarchitectuur als o.m. uitgewerkte ankers, aflijnende muizentand, aandaken en vlechtingen van de zijpuntgevels; voorts afwerking van de rechth. muuropeningen gevat in een geprofileerde tudorboognis en de ramen met kleine roedeverdeling en ingebouwde rolluiken. Decoratief uitgewerkt bovenlicht van de deur en smeedijzeren belstang. Analoge achtergevel waarin de verspringende vensters de trapkast situeert. Nieuwe aanbouw onder lessenaarsdak. Enkele bewaarde interieurelementen: eenvoudige marmeren schouwen, lambriseringen, cementtegelvloer. In de tuin, twee oude acacia's en begroende betonnen bunker van W.O. I. Referentie(s) A.R., D.V.G., 2509 en 4696 (briefwisseling).
Huis

Achteringelegen hoeve
Handzamestraat nr. 85. Achteringelegen hoeve ten zuiden van de Handzamestraat. Achter het huis, doorgeschoten oude beukenhaag. Op het primitief kadasterplan van ca. 1828 - eigenaar is de Lichterveldse notaris Vanhee - is de hoeve met U-vormige opstelling van de losse bestanddelen rondom het erf gelegen binnen een ruime boomgaard omgeven door landbouwgrond, meersgebied en bos en toegankelijk via een dreef vanuit de Handzamestraat. Achter het huis bevindt zich een tuin en een weide. Bij de mutatie van 1863 (eigenaar is G. Demuelenaere uit Brugge) wordt aan de noordzijde van het huis een bakhuis aangebouwd. Bij de erftoegang wordt in 1869 een 'suikerijfabriek' (vermoedelijk een ast) gebouwd (op vandaag niet bewaard). Ca. 1938 wordt de schuur afgebroken waardoor de huidige L-vormige opstelling tot stand komt. Na 1938 wordt de stalling ten westen van het erf verlengd en verdubbeld tot een tweebeukige schuur. Witgeschilderde bestanddelen onder zadeldaken (rode mechanische pannen) met L-vormige opstelling rondom het erf. Ten noorden van het erf, boerenhuis met gewijzigde erfgevel, doch bewaarde oudere kern in de rechter zijgevel met getoogde laadluiken. Vernieuwd houtwerk. Ten westen van het erf, tweebeukige hoge dwarsschuur met geïncorporeerd stalgedeelte. Meerdere deuren, laadluiken en schuifpoorten met roodgeschilderd houtwerk. KADASTERARCHIEF WEST-VLAANDEREN, 207: Mutatieschetsen, Kortemark, 1863/6, 1870/9, 1938/8.
Hoeve

Vrijstaand burgerhuis
Vladslostraat nr. 9. Vrijstaand burgerhuis vermoedelijk gebouwd in de wederopbouwperiode van de jaren 1920. Naar verluidt locatie van voormalige gemeentelijke jongensschool. Gelegen langs de oprit naar het achterliggende Archeologisch Site-Museum. Voortuin deels omhaagd met haagbeuk. Dubbelhuis van drie traveeën en twee bouwlagen onder schilddak (rode mechanische pannen). Boven deuropening smeedijzeren letters "HEMELSDALE". Aan linker zijgevel driezijdige erkeruitbouw. Licht getoogde muuropeningen onder strek. Grotendeels vernieuwd houtwerk. Informatie Dhr. Jos Demaree.
Herenhuis

Mariakapel
Vlaestraat z.nr. (bij oprit van hoeve nr. 13). Mariakapel, vermoedelijk daterend uit de tweede helft van de 19de eeuw. Gelegen aan de erfoprit van de dieperin gelegen verbouwde hoeve, aan de rand van de naastgelegen akker. Op de opeenvolgende kaarten van het Militair Cartografisch Instituut (opmeting 1861 en de herziene kaarten van 1883 en 1911) is de kapel telkens aangeduid bij de erftoegang van de hoeve. Echter nog geen aanduiding op de Atlas der Buurtwegen (ca. 1845). Kleine kapel op rechthoekige plattegrond onder licht overkragend zadeldak (mechanische pannen). Fel rode baksteenbouw met vooraan bakstenen plint. Verdwenen ijzeren kruisbekroning cf. beschrijving toestand in 2005. Rechthoekige opening onder betonnen latei; vernieuwde houten vleugelpoort. Zijgevel met rond venstertje. Volgens de literatuur interieur met vlak houten gewelf en gemetst altaar met beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes; altaar afgesloten van de bidruimte door houten hekwerk met ijzeren tralies. DEGRANDE V., Inventaris van de kapellen in West-Vlaanderen. Gemeente Zarren, in Inventaris van de kapellen in West-Vlaanderen, Assebroek, 2005, s.p.
POI

Duitse militaire post Soetestraat 5
Halfondergrondse betonnen militaire post in tuin achter Soetestraat 5, op het gehucht Ondank, ten noorden van de voormalige spoorlijn Ieper-Torhout, ten noordoosten van het gehucht Vijfwegen, ten oosten van het bos van Houthulst, ten westen van Stadenberg. Langs de Soetestraat, meer bepaald net ten noorden van deze militaire post (Soetestraat 9) ligt een andere betonnen constructie. Op adres Soetestraat 3, ter hoogte van de kruising van de Soetestraat en de voormalige spoorlijn Ieper-Torhout ligt een tweede betonnen constructie.
Bunker

Duitse betonnen constructie "2" van de Eerste Wereldoorlog
Terrestdreef z.nr. Duitse betonnen constructie "2" van de Eerste Wereldoorlog (voor constructie "1", cf. Terrestdreef z.nr.), gelegen in de velden ten noordwesten van de Terrestdreef, op ca. 200 m van de andere constructie tegen een heuvelflank aan. De constructie ligt op ca. 3300 meter ten zuiden van Zarren, tegen de grens met de gemeente Houthulst, in een landelijke, heuvelachtige omgeving. Constructie "2" is noordelijker gelegen. De constructies zijn ook zichtbaar vanuit de Vlaestraat. Bovengrondse betonnen constructie met rechthoekig grondplan van grosso modo vijf op zes meter. De randen van het dak zijn afgeschuind, evenals de hoeken van de constructie. Aan de noordzijde steekt vermoedelijk een vrij grote ingang, met ernaast een vensteropening. Deze twee constructies maakten deel uit van de "Flandern II-Stellung". Op een Belgische stafkaart van 11 september 1917 is te zien hoe in de omgeving van deze twee overgebleven bunkers er oefenterreinen waren aangelegd voor Duitse troepen, evenals schietstanden, etc. De betonnen verdedigingswerken stonden tot ca. 1935 in een bosje, samen met nog 4 andere constructies, die evenwel afgebroken zijn. Informatie Dhr. Jos Demaree. INVENTARISATIE VAN RELICTEN UIT WO I IN DE WESTHOEK (Provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen, 2002-2006). DEMAREE J., Een kwarteeuw Zarren. 1900-1925, Sint-Andries, 2002, p. 32, 56.

Duitse militaire post Soetestraat 9
Min of meer bovengrondse betonnen militaire constructie, waartegen een loods is geplaatst, op adres Soetestraat 9. Gelegen op het gehucht Ondank, ten noorden van de voormalige spoorlijn Ieper-Torhout, ten noordoosten van het gehucht Vijfwegen, ten oosten van het bos van Houthulst, ten westen van Stadenberg. Langs de Soetestraat, meer bepaald net ten zuiden van deze militaire post ligt een andere betonnen constructie (Soetestraat 5). Op adres Soetestraat 3, ter hoogte van de kruising van de Soetestraat en de voormalige spoorlijn Ieper-Torhout, ligt een tweede betonnen constructie.
Bunker

Mariakapel van 1944 bij erftoegang van hoeve 't Goed ter Loo
Nachtegaalstraat z.nr. (links van nr. 4). Mariakapel van 1944 bij erftoegang van hoeve zogenaamd " 'T GOED TER LOO" cf. houten naambord (voor de hoeve zie onder dorpsinleiding). De kapel is opgericht na belofte in verband met bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoge bakstenen kapel onder zadeldak, volledig begroend. Beglaasde nis met beeld Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes. DEGRANDE V., Inventaris van de kapellen in West-Vlaanderen. Gemeente Kortemark, in Inventaris van de kapellen in West-Vlaanderen, Assebroek, 2005, s.p.

Mariakapel opgericht in 1888
Vladslostraat z.nr. (links van nr. 5). Mariakapel opgericht in 1888. Ondergebracht in voorste deel van schuurtje. Roodbakstenen volume onder zadeldak (rode, mechanische pannen) met (recent hermetste) geelbakstenen trapgevel. Rondboogopening met daarboven een ruitvormige gedenkplaat in blauwe hardsteen met opschrift: "1888/ ONZE LIEVE VROUW VAN LOURDES BID VOOR ONS". Interieur met gepleisterd tongewelf en Lourdesgrot uitgevoerd in cementrustiek, beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes. Afgesloten door smeedijzeren hek. DEGRANDE V., Inventaris van de kapellen in West-Vlaanderen. Gemeente Werken, in Inventaris van de kapellen in West-Vlaanderen, Assebroek, 2005, s.p. SLEMBROUCK B., Werken. Heemkundige studie over de gemeente Werken, Werken, s.n., 1955.

Sint-Martinuskerk
De Sint-Martinuskerk is de kerk van het Belgisch dorp Werken. De kerk en de parochie zijn genoemd naar Sint-Martinus. De kerk ligt in het dorpscentrum op een hoogte en is omgeven door linden. Rond de kerk ligt een bedevaartsweg met zeven kapelletjes omgeven door een beukenhaag.
Vlakbij ligt de "Hoge Andjoen", een motte als restant van een vroegmiddeleeuwse nederzetting.
Auteur: Tux
Gebedsplaats

Kerk (Staden)
De kerk en het centrum van Staden hadden zwaar te lijden tijdens Schuwe Maandag. Daarna wijzigde het uitzicht van de gemeente grondig. Gebouwen kregen een andere bestemming en de Duitsers brachten zelfs heel wat verfraaiingen aan.
Kerk

Voormalig kasteel van Staden (Staden)
Hier stond voor de oorlog het kasteel van Staden. Omdat het een goed overzicht bood in de richting van het loopgravenfront, deed het dienst als commandopost voor de Duitse legerleiding. In 1917 werd het door Britse artillerie volledig vernietigd.
Kasteel

Sint-Jozefskerk
De Sint-Jozefskerk is de parochiekerk van de tot de West-Vlaamse gemeente Hooglede behorende plaats De Geite, gelegen aan de Amersveldestraat.
Het kerkje werd gebouwd in 1872 als proosdijkerk. In 1878 werd deze verheven tot hulpkerk en in 1898 werd De Geite een zelfstandige parochie.
Auteur: Wikipedia
Kerk

Café De Zoeten Inval
Sedert 1994 houden wij, Wim en Isabel, café De Zoeten Inval open. Daar kwam in 2004 een feestzaal bij. Voor verschillende evenementen, vergaderingen, rouwmaaltijden, etc. kun je terecht in onze feestzaal met zonneterras. Ons cliënteel bestaat uit jong en oud. Iedereen is welkom in ons volkscafé! Kom zeker ons eigen huisbier proeven: 'De Edewalse Bosuil'.
Auteur: De zoeten Inval Edewalle
Cafe

Couchezmolen
De Couchemolen is een bakstenen stellingmolen, die vroeger fungeerde als olie- en korenmolen. Vandaag fungeert de molen enkel nog als korenwindmolen. In de molen is een gemeentelijk Molenmuseum ingericht. Samen met de op amper een kilometer afstand gelegen Wullepitmolen vormt de Couchezmolen een uitzonderlijke molenbiotoop.
Geschiedenis
Met de bouw van de huidige Couchezmolen werd gestart in 1869. In 1870 was deze – zoals een steen boven de toegangsdeur aangeeft – voltooid. Bouwheer was Barbara Vandamme, weduwe van Jan Couchez, die na diens dood samen met haar kinderen besloot tot de bouw van een stenen koren- en oliemolen bij een reeds bestaande woning in de Vlastraat (nu Zarren-Lindestraat) in Zarren. De molen moest het kleine dakmolentje vervangen dat Jan Couchez in 1845 op zijn pachthoeve in de Nieuwstraat (nu ook Zarren-Lindestraat) bovenop zijn tot olieslagerij verbouwde olierosmolen had geïnstalleerd. De olierosmolen zelf had hij in 1837 gebouwd om als vrij belangrijke producent van kool- en andere oliehoudende zaden zelf olie te slaan. Een aanduiding van deze molen is enkel terug te vinden op de Kaart van het Militair Cartografisch Instituut - opmeting 1861.
De nieuwe molen, voor het eerst aangeduid op de mutatieschets van 1872, werd een bakstenen stellingmolen met een 21,5 meter hoge romp, bestaande uit een benedenverdieping voor de olieslagerij en zeven zolders. Louis Tuytten, gehuwd met de dochter Sophia Couchez en zelf een molenaarszoon, werd er de eerste molenaar. Als knecht kwam Ivo Declerck uit Kortemark helpen, die in 1875 ook met een dochter Couchez huwde. Samen bemaalden beide schoonbroers verder de molen. Na de dood van Louis Tuytten in 1882 werd Charles Couchez hoofdmolenaar en kwam hij in het molenhuis wonen. Na de dood van Barbara Vandamme werd de molen met zowel "het staande als het draaiende werk" door erfenis eigendom van Ivo Declerck. In 1893 verkocht zijn weduwe Declerck-Couchez de molen aan haar schoonzoon en molenbouwer-op-rust Charles Decadt uit Staden. Omwille van de concurrentie van de stoommaalderijen werd in 1894 bij de molen een gebouw met een twintig meter hoge schoorsteen opgericht voor de plaatsing van een stoommachine. Dit machinegebouw is aangeduid op de mutatieschets van 1941. Voortaan kon ook bij windstilte graan gemalen of olie geslagen worden.
Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kwam de molen ongeschonden de woelige oktoberdagen van 1914 door. Na het overlijden van molenaar Charles Couchez aan tyfus werden zijn zonen Oscar en Ernest molenaar op de olie- en korenmolen over. Het malen gebeurde evenwel met verplichte hulp en onder toezicht van Duitse militairen-molenaars. Gebruik makend van de stoominstallatie van de olieslagerij bij de molen, plaatsten de Duitsers er een elektriciteitscentrale met accumulatorenbatterij. Die voorzag de dorpskom van Zarren, waar zeer veel militairen bij de burgers waren ingekwartierd, van elektriciteit. Vanaf 1916 werd het vuur onder de stoomketel onderhouden door Russische krijgsgevangenen die in een barak bij de molen waren ondergebracht. Op het einde van de oorlog doorstond de molen in oktober 1918 het bevrijdingsoffensief eveneens zonder noemenswaardige schade, wat voor de regio zeer uitzonderlijk was. In de eerste naoorlogse jaren waren de gebroeders Couchez dan ook de enige actieve molenaars in Zarren. De nieuwe Wullepitmolen kwam immers pas in bedrijf in 1923.
De molen, die in een tamelijk poreuze gele zogenaamde Nieuwpoortse baksteen was opgetrokken, vertoonde vooral aan de westkant vrij vlug problemen van vochtinfiltratie. Om daaraan enigszins te verhelpen werd de romp op het einde van de jaren 1920 boven de gaanderij aan de westkant gekaleid. Uiteindelijk werd ook het gedeelte onder de gaanderij als dusdanig behandeld. In 1932 werd de molen voor het eerst volledig witgekalkt.
Na het overlijden in 1927 van Romanie Couchez, de weduwe van Charles Decadt, kwam de molen door erfenis aan haar oudste zoon Arthur Decadt. De broers Oscar en Ernest Couchez bleven als pachters-molenaars de molen verder uitbaten tot aan het overlijden van Ernest in 1948. Met het afkraken van de binnenroede in 1944 werkte de windmolen met twee wieken echter nog enkel occasioneel. In 1949 werd de molen definitief buiten bedrijf gesteld. Oscar overleed in 1973. Intussen was de molen tijdens de Duitse bezetting op 14 april 1944 bij besluit van de secretaris-generaal van het Ministerie van Onderwijs als monument beschermd.
Toen Charles Van Isacker in 1960 de molen kocht van Celina Dewinter, weduwe van Arthur Decadt, verkeerde de molen in een vrij slechte staat. De molenkap, die deels met teerpapier en deels met eiken schaliën was afgedekt, lag voor een deel open. In opdracht van de nieuwe eigenaar voerden de Gistelse molenbouwers Peel tussen augustus 1967 en maart 1968 dan ook enkele restauratiewerken uit. Deze werken beperkten zich echter vooral tot het exterieur met de bedoeling de molen opnieuw een mooi uitzicht te geven. Ze omvatten in het bijzonder een nieuwe molenkap, nieuwe wieken, een nieuwe ijzeren gaanderij, nieuw schrijnwerk, het cementeren van de romp en het wit schilderen ervan. Binnenin werden de vloeren vernieuwd en enkele balken verstevigd. Bij die gelegenheid werd de oliemolenuitrusting op de gelijkvloerse verdieping ontmanteld. Tijdens deze restauratiecampagne vond ook de sloop plaats van het ‘stoomkot’ met de 20 meter hoge schoorsteen, die symbool stond voor de evolutie van wind- op stoomkracht.
Na deze restauratie draaide de ‘witte molen’ diverse keren los, maar geleidelijk kwam de molen opnieuw in verval. Dit werd uiterlijk het eerst merkbaar aan de verticale roestbruine strepen onder de stelling, veroorzaakt door afdruipend roest van de stelling. De halve verdekkering van de roeden waaiden volledig af. Maar vooral de stenen kuip baarde zorgen: de afbrokkelende stenen vielen neer op de stelling. Neerslag kreeg vrij spel en drong door de poreuze muur naar binnen. Binnenin begonnen de plankenvloeren aan de westzijde te rotten, terwijl aan dezelfde kant de balkkoppen van enkele moerbalken eveneens wegrotten met als gevolg dat in de vroege jaren 1990 reeds twee zolders waren uitgezakt. Ook het Engels kruiwerk waarmee de molenkap naar de wind werd gekruid, was door jarenlange inactiviteit vastgeroest.
In 1995 kon voor het behoud van de Couchezmolen beroep gedaan worden op de West-Vlaamse Molenwacht, een tewerkstellingsproject van de toenmalige ministers Sauwens en Detiège. Met materiële hulp van de gemeente slaagde deze projectvereniging erin de bijzonderste schade binnenin te herstellen: de uitgezakte zoldermoerbalken werden voorzien van nieuwe consoles en de molen werd grondig uitgekuist. Enkele vloeren werden hersteld. Meer dan een (tijdige) noodoplossing was dit evenwel niet. 1997 zorgde echter voor een kentering, toen eigenaar Charles Van Isacker bereid gevonden werd om de windmolen voor 27 jaar in erfpacht te geven aan de gemeente Kortemark. In de erfpachtovereenkomst verbond de gemeente zich ertoe om de molen, gezien zijn zeer slechte toestand, zo snel mogelijk te laten restaureren. In 1998-1999 werd door de architecten Carlos Rabaut en Gino Weyne een restauratiedossier opgemaakt dat bestond uit bouwkundige werken, molentechnische werken en omgevingswerken. De bouwkundige restauratie omvatte onder meer werken aan de molenromp, de gaanderij, het voorzien van nieuwe vloerbalken, nieuwe houten vloeren en trappen, nieuw schrijn- en glaswerk, en het aanbrengen van een bliksemafleider en nutsleidingen. De molentechnische werken, die erop gericht waren de molen opnieuw windmaalvaardig te maken, voorzagen onder ander nieuwe geklinknagelde wieken, een nieuwe maaluitrusting, nieuw drijfwerk en nieuw binnen- en buitenkruiwerk. Tot de omgevingswerken behoorden het effenen, heraanleggen en inrichten van de erfpachtzone rond de molen met zitbanken, het aanleggen van een nieuwe aparte toegangsweg naar de molen en het inrichten van een kleine parking voor de molen. De werken werden tussen mei 2002 en september 2003 uitgevoerd door molenbouwer Wieme (Machelen) en de firma Aquastra (Wevelgem).
Nauwelijks een jaar later, op 4 april 2004, sloeg de vang, terwijl de molen op volle toeren draaide, bruusk toe. Als gevolg brak de askop (fabricaat Sabbe-Maselis, Roeselare) en sloeg ook één wiek tegen de molenromp. Doordat het gevlucht door de kraag van de askop achter de halssteen (‘banesteen’) bleef hangen, bleef de schade beperkt tot een geplooide roede, wat schade aan de molenkap en verfschade aan de romp. Twee dagen later werd het gevlucht afgenomen en de molenkap voorlopig gedicht. De molen bleef er evenwel gedurende twee jaar wiekenloos bij staan. Na de opmaak van een hersteldossier door Carlos Rabaut en Gino Weyne werd de molen begin 2006 hersteld door molenbouwer Wieme.
Omstreeks 2009 was de stellingmolen opnieuw aan onderhoudswerkzaamheden toe. Aan het door architecte Sabine Ockerse opgemaakte lastenboek werd uitvoering gegeven in 2011 door de firma Aquastra. De werkzaamheden betroffen in het bijzonder het reinigen en herschilderen (met twee lagen minerale verf) van de molenromp met inbegrip van het herstel van de buitenbepleistering, alsook retouches aan het binnenpleister- en schilderwerk. In 2016 verwijderde vrijwillig molenaar Sylvan Deseure alle mos op de molenromp en de molenkap. Tevens vernieuwde hij de windplanken en voorzomen, waarna ze door de technische dienst van de gemeente Kortemark werden geschilderd.
Beschrijving
De Couchezmolen is een stenen stellingmolen van 25,5 meter hoog, de kap inbegrepen. Daarmee behoort deze bovenkruier samen met de Zandwegemolen in Sint-Pieters bij Brugge tot de hoogste windmolens in Vlaanderen. De gaanderij of stelling, van waarop het gevlucht bezeild en de molen gekruid kan worden, bevindt zich ter hoogte van de vierde zolder, de meelzolder.
De hoge conische romp heeft en hoogte van 21,6 meter en een diameter van 8,5 meter onderaan en 4 meter bovenaan. De muurdikte bedraagt onderaan 66 cm en verspringt tweemaal: vanaf de tweede zolder is die 53 cm, vanaf de steenzolder is de dikte nog 40 cm. Boven elkaar geplaatste spitsbogige muuropeningen doorbreken de massieve molenromp. Het houtwerk met grote roedeverdeling is vernieuwd naar oud model en blauwgeschilderd. Op de begane grond steekt een vleugeldeur met waaiervormig bovenlicht. Boven de deuropening geeft een kalkzandstenen jaarsteen "AUG./COUCHEZ/1870" (August was een zoon van Jan Couchez) de bouwdatum aan. Een getoogde deur is dichtgemetseld. Op de begane grond, vleugeldeur met waaiervormig bovenlicht. Een gemansardeerde kap met rechte voorwand, gedekt met kunststofleien, dekt de molenromp af.
De Couchezmolen heeft een benedenverdieping en zeven zolders. De benedenverdieping fungeerde tot aan de Eerste Wereldoorlog als olieslagerij en was daartoe uitgerust met een koppel pletstenen. Deze draaiden op een ligger, het zogenaamde doodsbed, waartussen oliehoudend zaad werd gestrooid om te pletten. Dit geplette zaad werd vervolgens opgewarmd, in linnen zakken gedaan, die op hun beurt in de slagbank werden gestoken. Verticale hamers bewogen op en neer en persten de olie uit de zakken. Aan de westkant, net onder de zolder is nog een steen te zien waarin de as van het slagwerk draaide. Tijdens de restauratiecampagne 1967-1968 werd de uitrusting van de oliemolen echter volledig weggebroken. Van de ligger en pletstenen die daarna jarenlang tegen de molenromp stonden, werd de ligger in 2003 opnieuw op zijn oorspronkelijke plaats op een sokkel gelegd. De originele pletstenen waren intussen verkocht. De sporen van de schoorsteenkokers in de romp aan de westkant, die aan de basis lagen van de langsscheuren in de romp, werden tijdens de restauratiecampagne 2002-2003 opgevuld. Bij het buiten bedrijf stellen van de olieslagerij werd deze benedenverdieping gebruikt als opslagruimte.
Op de eerste zolder bevindt zich de horizontale schijfloop (of spillewiel) die voor de aandrijving van de oliemolen zorgde. Deze schijfloop met 20 ijzeren staven zit onderaan de ijzeren koningsas die op deze zolder eindigt. De onderkant van de schijfloop is bezet met 25 houten kammen die een kamwieltje van 9 kammen in beweging brengt. Deze drijft één van de twee haverpletters aan die omstreeks 1966 in de molen aanwezig waren. Deze nog bewaarde haverpletter is van Belgische makelij en werd gefabriceerd – zoals het naamplaatje aangeeft – door het Brusselse constructieatelier M. Joseph & Cie. De in 1966 nog opgemerkte bonenbreker is evenwel verdwenen.
De tweede en derde zolder, twee lage zolders, deden dienst als opslagplaats voor graan en/of meel. Op de tweede zolder is de molenas weggenomen. Destijds was op deze zolder immers de mogelijkheid voorzien om de molenas te ontkoppelen indien er niet geplet werd.
De vierde zolder, de meelzolder, situeert zich ter hoogte van de ijzeren stelling (of gaanderij), van waarop de wieken worden bezeild, de molen gekruid en de vang bediend. Op de zolder bevinden zich de meelkokers en -bakken om het meel op te zakken. Tegen de zoldering bevinden zich de kamwielen die via de respectieve staakijzers de twee steenkoppels op de vijfde zolder aandrijven, alsook het lichtwerk. Om de ligger van de zuidwestelijke maalstoel te lichten bevindt de lichtboom van het respectieve lichtwerk zich evenwel boven de plankenvloer van de vijfde zolder. Een olmen spoorwiel van 52 kammen drijft op zijn beurt beide kamwielen (met 20 hagebeuken kammen) aan.
Op de vijfde zolder, de steenzolder, bevinden zich de twee koppels maalstenen, die door middel van het drijfwerk op de vierde zolder, in beweging worden gebracht. Tussen de twee maalstoelen staat de houten steengalg. Op deze zolder gaat de ijzeren benedenhelft van de koningsas over in een houten bovenhelft. Boven de plankenvloer bevindt zich de lichtboom van het lichtwerk van de maalstoel in het zuidwesten.
De zesde zolder of luizolder is uitgerust met het luiwerk, waarmee op de diverse verdiepingen de zakken door de met valluiken afgedekte openingen in elke zoldervloer worden opgetrokken. Door met het luitouw aan de wip het verticale kamwieltje in het horizontale te trekken kan het opwinden beginnen.
De zevende zolder vormt met zijn olmen vang- of bovenwiel (van 53 kammen, voorheen 44 kammen) op de molenas en het daarin hakend kroon- of kamwiel (van 27 hagebeuken kammen) op de koningsspil en zijn Engels rollenkruiwerk (gietijzeren rollen tussen een onder- en bovenrail) de kapzolder. Door de vangplaat rond het vangwiel aan te spannen of te lossen wordt de draaibeweging van de wieken er al dan niet afgeremd.
De geklinknagelde wieken hebben sinds 2003 een overmeten lengte van 23,4 meter. Voorheen had het gevlucht een lengte van circa 22,40 meter.
De gaanderij bevindt zich 11 meter boven het maaiveld, is 3 meter breed en is opgebouwd uit gelaste platijzeren liggers, schuine hoekijzeren stekers en leuning. Onderaan de staart en de schoren bevindt zich het kruiwerk met gietijzeren kamwielen en metalen kettingen.
Het perceel van de Couchezmolen is omhaagd met meidoorn. Rond de molen bevinden zich gekasseide paden en een grasveld. Ten oosten van de molen is de ruïneuze, bakstenen basis bewaard van de vierkante schouw van de machinekamer, waarin de stoommachine stond opgesteld. Op het terrein zijn twee oude molenroeden (vervangen bij de restauratie van 2003), tevens een geplooide molenroede en een molenas met een gebroken askop van de askopbreuk van april 2004 bewaard.
Ten noordwesten van de molen bevindt zich de molenaarshoeve uit het laatste kwart van de 19de eeuw (zie Zarren-Lindestraat nummer 51).
Archief Ruimtelijke Ordening West-Vlaanderen - Onroerend Erfgoed, Archiefnummer W/000652.
Archief Ruimtelijke Ordening West-Vlaanderen - Onroerend Erfgoed, Fotoarchief.
Inventarisatie van relicten uit WO I in de Westhoek (Provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen, 2002-2006).
Kadasterarchief West-Vlaanderen, 207: Mutatieschetsen, Zarren, 1872/9, 1876/6, 1941/10.
BECUWE F. 2009: In de ban van Ceres. Klein- en grootmaalderijen in Vlaanderen (ca. 1850 – ca. 1950), Brussel, Relicta Monografieën 3, 244 & 247.
BECUWE F. & VEREECKE R. 2017:&nbsp;De Couchezmolen in Zarren (Kortemark). Beheersplan Onroerend Erfgoed, Nieuwpoort, Monument in Ontwikkeling, onuitgegeven studie in opdracht van de gemeente Kortemark.
DEMAREE J. 2002: Een kwarteeuw Zarren. 1900-1925, Sint-Andries, 16.
DEMAREE J., DENOO T., DESMYTTER A., MESSEYNE W., VANHOVE S. s.d.: Couchezmolen, molenmuseum, leidraad, Kortemark.
DEMAREE J. 2003: Couchezmolen Zarren. Restauratie 2002-2003. Brochure gemaakt ter gelegenheid van het einde van de restauratie van de Couchezmolen te Zarren-Kortemark, Kortemark.
DEMAREE J. 2003: De restauratieafwerking aan de Couchezmolen te Zarren, Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens 19.2, 63-66.
DENEWETH L. 2004: De Couchezmolen getroffen door een breuk aan de oude gietijzeren askop, Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens VZW 20.1 (januari-april), 13-14.
DEVLIEGHER L. 1984: Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen. Deel 9. Molens in West-Vlaanderen, Tielt-Weesp, 264-269.
DEVLIEGHER L. 1975-1976: Rosmolens in de Westvlaamse kuststreek, Biekorf LXXVII, 257-360.
DEVYT C. 1966: Westvlaamse Windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965, Brugge, 121.
HASQUIN H. 1980-1981: Gemeenten van België. Geschiedkundig en administratief-geografisch woordenboek, Brussel, 1270 (iconografie).
S.N. 1959: Dit is West-Vlaanderen. Steden-gemeenten-bevolking, Brussel, 2188 (iconografie).
WERBROUCK M. 1990: Van molens en molenaarsgeslachten: acht eeuwen molengeschiedenis te Kortemark, Jaarboek van de heemkundige kring "Crekel Beke", Kortemark, 61-126.
BAERT S. & VANNESTE P. 2008:&nbsp;Couchezmolen [online], https://id.erfgoed.net/teksten/91467 (geraadpleegd op 17 september 2020).
DEMAREE J. & DENEWET L. 2019:&nbsp;Couchezmolen [online], https://www.molenechos.org/molen.php?nummer=867 (geraadpleegd op 11 juni 2020).
Auteurs :  Becuwe, Frank; Vanneste, Pol; Baert, Sofie
Datum : 2020
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed
Auteur: Joris Broché
Windmolen (Oud)

Sint-Jan Baptistkerk (Staden)
Deels ommuurd georiënteerd bedehuis, ten zuiden en ten noorden respectievelijk palend aan de Marktplaats en het Guido Gezelleplein. Ten zuiden van de kerk, oorlogsmonument, van 1953, voor de militaire en burgerlijke slachtoffers van de Eerste en Tweede Wereldoorlog naar ontwerp van R. Rombaux (Soignies). Arduinen hoog-reliëf met afbeelding van treurende vrouw; opschriften "Voor God en Vaderland" en "Staden aan zijn oorlogsslachtoffers" en namen van de gesneuvelden.
In het zuidportaal, gedenksteen van 1959 in verband met de begrafenis van Edward Van Den Bussche in 1858, waarover G. Gezelle (1830-1899) het gedicht 'Kerkhofblommen' schreef.
16de en 17de eeuw: herstelling van de laatgotische hallenkerk met achtzijdige kruisingstoren op vierkante basis en met bakstenen spits mogelijk uit 15de eeuw of eerste helft van de 16de eeuw, dit na de beeldenstorm en na een brand in 1658.
1751: afbraak van de oostelijke koorpartij en vervanging door een westelijk koor; hierdoor komt de toren nu ten oosten te staan. Interieur: bepleisterde classicistische kerk met rondbogige scheibogen op Toscaanse zuilen.
In 1880: verruiming van het westelijk koor naar ontwerp van P. Croquison (Kortrijk). Vanaf 1908 is het door huizen omsloten kerkhof met slechts enkele toegangen buiten gebruik.
Eerste Wereldoorlog: vanaf 27 juli 1917 treffen Engelse bommen de kerk; toren gedynamiteerd door de Duitse bezetter begin 1918.
1920-1922: heropbouw naar ontwerp van bouwmeester Thierry Nolf (Torhout), als een georiënteerde drievoudige hallenkerk met westtoren en transept, aansluitend bij de regionale baksteengotiek. Verschuiving naar het oosten van de met 8 meter ingekorte kerk. Onteigening van de (vernietigde) huizen rondom en ontruiming van het kerkhof zodat een markt- of kerkplein ontstaat.
Tweede Wereldoorlog: in de nacht van 30 op 31 juli 1943 wordt de dorpskom van Staden met brandbommen bestookt - of ze uit Engelse of Duitse vliegtuigen werden gedropt is niet geweten -; de kerk brandt volledig uit, doch de muren blijven overeind.
1945 : eerste wederopbouwplan van de te klein geachte kerk naar ontwerp van architect Willem Nolf (Torhout); basilicale kerk met een forse uitbreiding van het transept en maximaal behoud van de oude muren om financiële redenen. De adviesverlenende Provinciale Commissie voor Monumenten en Landschappen heeft echter problemen met de vormelijke verschillen tussen de te bewaren zijbeukmuren (in de lijn van de laatgotiek van de 16de eeuw) en de nieuwe bovenlicht- en transeptmuren in de lijn van de 'primitieve Doornikse gotiek', alsook met de hoge en brede middenbeuk die de galmgaten van de toren verbergt.
1952-1953:uiteindelijke bouw van de nieuwe kerk, na allerlei problemen: afbraak van de zijbeukmuren en uitwerking van het nieuwe schip en transept (met lagere nok) in een neoromaanse vormentaal; behoud van de van een nieuwe spits voorziene toren, de koren en de dienstgebouwen van 1920-1922. Geen integratie van de oude koren en de nieuwe kerk, binnenin visuele scheiding. Arduinen wederopbouwsteen in het zuidelijk transept: "Geweld vernielde/ Geloof bouwde weder op/ 1943-1952/ Z.H. Exc. Magr. De Smedt Bisschop/ Z.E.H. J. Mulier Pastoor/ Sen. R. Desmedt burgemeester/ Arch. W. Nolf/ Aann. A. Cottyn".
1998: restauratie van de toren. De huidige plattegrond ontvouwt: een voorgeplaatste vierkante westtoren, met traptorentje ten zuidwesten (1920-1922); een driebeukig basilicaal schip van vijf traveeën; ter hoogte van de vijfde travee, haakse portalen met armen van twee traveeën; een recht afgesloten transept met armen van drie traveeën (1952-1953); hoofd- en zijkoren van één rechte travee en respectievelijk vijf- en driezijdige sluiting en flankerende dienstgebouwen (1920-1922).
Gele baksteenbouw, muurankers in de dienstgebouwen. Afdekking door middel van leien zadel- en lessenaarsdaken.
Westtoren van vier geledingen met achtzijdige naaldspits (leien). Aansluitend bij de regionale baksteengotiek zie de borstwering met spitsboogfries en de haaks op elkaar gestelde hoeksteunberen met versnijdingen en vlechtingen, uitlopend op veelzijdige hoektorentjes met bakstenen spits. Eveneens typerend zijn het korfboogportaal in een geprofileerde omlijsting met witstenen druiplijst en kruisbloem, het maaswerk van het spitsbogige drielicht erboven en van de gekoppelde smalle spitsboognissen in de derde geleding, en de spitsbogige galmgaten in de vierde geleding.
Schip en transept opgevat als een gestileerde interpretatie van de historische baksteenarchitectuur zie zijpunt- en -tuitgevels met aandak, ritmering door middel van versneden steunberen, gekoppelde rondboogvensters . verspringende vijflicht in de transeptsluitingen - en decoratieve baksteenfriezen. Bas-reliëfs van 1953 naar ontwerp van M. Vandemeulebroucke (Sint-Denijs) in de zuidelijke geveltop en in het zuidelijk timpaan, respectievelijk met afbeelding van Johannes de Doper en Christus' doopsel door Johannes. In het noordelijk timpaan, alfa-, omega- en Christusmonogrammen. In oostelijke geveltop van de hoofdbeuk, jaartal "1952" van rode baksteen.
Koren aansluitend bij de regionale baksteengotiek, zie versneden steunberen, en spitsbogige lancetvensters en tweelichten met bakstenen tracering.
Interieur van de nieuwe kerk. Sobere bepleisterde en witbeschilderde basilicale kerk, geritmeerd door rondbogige gordel-, muraal- en scheibogen op vierkante bakstenen pijlers. Schip- en transeptarmen overkluisd met betonnen tongewelven (betonstudie door H. Van Besien, Tiegem), de kruising met een kruisribgewelf. De zijbeuken zijn per travee opgevat als een aparte 'kapel' onder dwars tongewelf. Accentuering van het (nieuwe) koor (in de kruising van schip en transept) door een ondiepe apsisnis met rechte afsluiting. Doorkijk naar de oude koren, enkel via rooster van kunstsmeedwerk in de apsisnis en rondboogportalen in de transepten.
Overwelving van de oude koren met spitsbogige straalgewelven van beton. Het hoofdkoor, in gebruik als doop- en weekdagkapel, werd in 1998 heringericht naar ontwerp van binnenhuisarchitect H. Geldof (Staden) onder meer verlaagd plafond. In zuid- en noordkoor, respectievelijk altaren voor Onze-Lieve-Vrouw en de Heilige Jozef.
Mobilair. In het zuidelijk transept, natuurstenen beeld van Johannes de Doper van 1980 naar ontwerp van Willem Vermandere (Steenkerke). In transeptarmen en zijbeuken, houten lambrisering met vier ingewerkte biechtstoelen; in hoofdkoor en rond pijlers, marmeren lambrisering. Altaar op halfrond verhoog met marmeren communiebank. Anneessens-orgel van 1968 op houten doksaal.
Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumenten & Landschappen, West-Vlaanderen, Cel Monumenten en Landschappen, Archief, nr. 1151.
Archief Afdeling Monumenten en Landschappen Brussel, plannenfonds Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen, provincie West-Vlaanderen, Staden, parochiekerk Staden (1877, vergrotingswerken van de kerk).
DEBAERE M., Omtrent de bouwgeschiedenis van het Anneessens-orgel in de Sint-Jan-Baptistkerk te Staden (1952-1968), in het Gebied van Staden, IV, 1999, p. 195-240.
DEMEULENAERE N., Hoe het marktplein van uitzicht veranderde, in het Gebied van Staden, IV, 1997, p. 46-64.
DEMEULENAERE N., 1923-1953: twee kerken in dertig jaar, in het Gebied van Staden, IV, 1998, p. 133-192.
DEVLIEGHER L., De Sint-Jan-Baptistkerk te Staden, in Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis, CXIX, 1-2, 1982.
JACOBS M., Zij die vielen als helden... Inventaris van de oorlogsgedenktekens van de twee wereldoorlogen in West-Vlaanderen, Deel 2, p. 375-376.
MUYLAERT F. (o.l.v.), Kerken in West-Vlaanderen, dl. I, Decanaat Staden Sint-Jan-Baptist, s.d., s.l., p. 71-75.
ROOSE-MEIER B., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie West-Vlaanderen, Roeselare en Torhout, Kanton Ieper I, Brussel, 1976-1978, p. 25-27.
VANHEULE M., De Parochiekerk Sint-Jan de Doper te Staden 1752-1880, in het Gebied van Staden, II, 1984, p. 401-422.
VANHEULE M.  De Parochiekerk Sint-Jan de Doper te Staden 1880-1920, in het Gebied van Staden, II, 1988, p. 503-524.
Bron   : DE GUNSCH A., METDEPENNINGHEN C. & VANNESTE P. met medewerking van TANSENS A. 2001: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17n2, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  De Gunsch, Ann; Metdepenninghen, Catheline; Vanneste, Pol
Datum : 2001
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed
Auteur: Joris Broché
Kerk

Memorial Danny Verhelst 30 km
Van Pastoor D. Vanhautestraat, 8610 Handzame, België
Naar Pastoor D. Vanhautestraat 12, 8610 Handzame, België
Routering Racefiets - mooiste (met volgwagen)